• Contact
• Vacatures
• Disclaimer

De geschiedenis van Radio Hoorn

opgetekend door Marc Schrander 

In 1895 wilde Nikola Tesla als eerste een demonstratie geven om elektrische signalen over een grote afstand te versturen. Helaas vatte zijn werkruimte vlam en kon hij het experiment niet uitvoeren. In hetzelfde jaar lukte het Guglielmo Marconi (1874-1937) wel om als eerste een radioverbinding van enkele kilometers te maken met een zelfgemaakte zender en ontvanger die was gebaseerd op een oscillator van Tesla's ontwerpen. Ongeveer tegelijkertijd deed Alexander Stepanovitsj Popov hetzelfde. Beiden werden geïnspireerd door het werk van Heinrich Hertz, die in 1887 ontdekte hoe elektromagnetische radiogolven konden worden opgewekt en terug ontvangen.
In Italië werd Marconi's werk niet op prijs gesteld en daarom ging hij naar Engeland. Daar wist hij grotere afstanden te overbruggen en kon hij in 1901 een bericht over de Atlantische Oceaan sturen. Het is moeilijk vast te stellen wie nu de eerste uitvinder van de radio is geweest. Daarvoor is zowel een zender als een ontvanger nodig, die ieder een eigen ontwikkeling hebben doorgemaakt. De antenne, een belangrijk onderdeel, is echter wel een uitvinding van Marconi. Hoewel Marconi de Nobelprijs in 1909 kreeg, was het in 1943, enkele maanden na het overlijden van Tesla, dat Tesla uiteindelijk toch het patent heeft gekregen op de uitvinding van de radio met als nummer: 645,576. 

In het begin werd radio alleen maar gebruikt om morse signalen uit te zenden. Maar door de uitvinding van de elektronenbuis in 1906 werd het mogelijk werkelijke geluiden uit te zenden. Berichten konden nu rechtstreeks ingesproken worden en hoefden niet meer in morsecode vertaald te worden. Het zou nog tot 1947 duren totdat het mogelijk werd veel kleinere ontvangers te bouwen, dit dankzij de ontwikkeling van de transistor.

De meest simpele manier om geluidsoverdracht te realiseren was door de amplitude de draaggolf te laten variëren, evenredig met de amplitude van het over te dragen geluidssignaal. Deze modulatievorm noemt men ook wel amplitudemodulatie, kortweg AM.

Edwin Armstrong ontdekte een andere manier om de draaggolf te moduleren: door niet de amplitude, maar de frequentie van de draaggolf met de amplitude van het signaal te variëren,
De zogenaamde frequentie modulatie, oftewel FM. Voordeel van de FM is dat deze veel minder gevoelig voor storingen dan AM. Daarbij is het mogelijk om op de FM Hifi geluid uit te zenden.

Tegenwoordig is de digitale radio aan een opmars begonnen.
Via internet is het mogelijk naar internetradio te luisteren. Daarbij wordt niet van radiogolven gebruikgemaakt, maar van de internetverbindingen tussen de computers, die digitale gegevens naar elkaar sturen. Deze verbindingen tussen computers op internet kunnen echter (deels) draadloos zijn, en dus wél radiogolven gebruiken.

Al in de jaren 30 van de 20e eeuw is er sprake van etherpiraterij in Nederland. Het Museum voor Communicatie in Den Haag bezit nieuwsfoto's uit die periode van lokale bewoners uit de buurt van Almelo, die met rieken en stokken de opsporingsambtenaren en veldwachters probeerden te verhinderen om een illegale lokale radiozender uit de lucht te halen.

Etherpiraterij vanaf zee werd vanaf eind jaren vijftig van de 20e eeuw ontwikkeld door ondernemers met het doel om het in vrijwel alle landen maar zeer beperkt toegankelijke omroepbestel te omzeilen / doorbreken door van buiten de territoriale wateren te opereren. Zo kon men legaal geld verdienen aan reclame met commerciële omroep vanaf de vrije zee. In de jaren zestig werden vooral Nederland en Engeland geconfronteerd met deze niet zo eenvoudig te bestrijden vorm van etherpiraterij vanaf de Noordzee. Radio uitzendingen kwamen toen van schepen (Radio Noordzee, Veronica, Mi Amigo gericht op Nederlandstaligen; Radio London en Radio Caroline gericht op
Engeland).

De radiozenders werkten daarbij vooral op AM-frequenties (middengolf). FM was nog niet op grote schaal ingeburgerd onder het publiek en bovendien had men met FM een weinig ver bereik. Daarbij kwam nog een praktisch probleem omdat de hoge masten op de piraten schepen veel te kwetsbaar waren.

In 1965 werd het Verdrag van Straatsburg van kracht waarbij medewerking aan uitzendingen vanuit internationale wateren vanaf vaar- en vliegtuigen verboden werd.
In 1967 werd dit verdrag geratificeerd door Groot-Brittannië en in 1974 door Nederland. Spanje deed dit niet waarna de zeezenders Radio Mi Amigo en Radio Caroline (twee zenders op één schip) hun hoofdkwartier per 1 september 1974 naar Spanje verplaatsten.

Eind jaren zeventig, begin jaren 80 wordt Nederland geconfronteerd met een nieuwe golf van etherpiraterij, primair via de FM-radio met lokale stadszenders. Deze zenders waren zeer dicht beluisterd en voldeden bij een grote groep luisteraars meer aan de verwachtingen dan de landelijke zenders. In Nederland kwam dit mede door de versnipperde uitzenddagen van de diverse zendgemachtigde omroepen ten tijde van de verzuiling. De luisteraar wist niet echt waar hij/zij aan toe was.

Hoorn kende in die tijd veel zendpiraten. In tegenstelling tot een groot deel van het Oosten van het land (waar met name op de AM Nederlandstalige muziek te horen was) was ook hier de FM een populaire frequentie om contacten te leggen of om (muziek) programma’s te maken.

Maar Hoorn was tevens een beetje voorloper op het gebied van wat later de gelegaliseerde lokale zenders zouden worden. In de regio was Hoorn de eerste met een als informatieve zender voor de inwoners van Hoorn bedoelde zendpiraat. Men deed verslag van lokaal nieuws en was live bij de gemeenteraadsverkiezingen in Hoorn in de jaren zeventig. Natuurlijk werden deze zenders door de RCD (Radio Controle Dienst) uit de lucht gehaald. Maar een zekere kern van medewerkers ging steeds onder een andere naam verder met het maken van wat toen al lokale radio genoemd mocht worden.

De radiowetgeving van de T&T-wet (die in hoofdzaak nog steeds uit 1928 dateerde) werd in 1985 geheel herzien. Het Radioreglement 1930 werd vervangen door het Besluit Radio-elektrische inrichtingen. Hierdoor werd het mogelijk om voor iedere gemeente één uitzendlicentie aan te vragen voor een legaal lokaal radio station.

Radio Hoorn was geboren. Vanaf 8 maart 1986 zendt Radio Hoorn uit op de kabel op 96.9 FM in stereo. Later is de frequentie wegens een zenderherindeling gewijzigd in 96.5 FM. Op deze frequentie is Radio Hoorn nog steeds te vinden. Sinds eind jaren 80 is daar ook de etherfrequentie 105.8 FM bijgekomen. De etherzender staat op het Liornehuis. Jarenlang werden de programma's gemaakt in de Wisselstraat 6a, naast de bibliotheek. In verband met de ligging van het pand en omdat het pand in de Wisselstraat feitelijk niet meer voldeed aan de veiligheidsvoorzieningen die voor een steeds groter wordend Radio Hoorn primair van belang werden, is Radio Hoorn in 2002 verhuisd naar Grote Beer 5a in de Grote Waal. De gemeente Hoorn bood het pand aan Radio Hoorn aan, nadat het eerder door twee andere gegadigden was afgewezen. Het pand was ooit in gebruik als Chinees restaurant. Die besloot echter te verhuizen naar een andere locatie in de Grote Beer. Na maanden van verbouwing herinnert alleen nog de tekst 'Radio Hoorn' in Chinese karakters geschilderd op de bar in de studiokantine nog aan de vroegere bestemming. In het ruime pand beschikt Radio Hoorn over drie studio's met de allermodernste apparatuur.